Lezen is lesgeven op maat

- Geschreven door Marlon Ruwette

35.000 beslissingen per dag

Lezen, boeken, strips, informatiebulletins of een nieuwsbrief over leesbevordering. Waarom zou je als leerkracht lezen onder werktijd?

Gemiddeld maakt een mens zo'n 35.000 beslissingen op een dag. Als leerkracht gaan er een paar duizend daarvan dus ook je leerlingen aan. Laten we even kijken naar wat 1 van die 35.000 beslissingen je aan meer ontspanning kan opleveren, namelijk: wanneer je kiest om te lezen in de klas en met je klas.

Concentratie, aandacht, geduld en fantasie

Bepaalde teksten in je leven hebben ervoor gezorgd dat je nu staat waar je staat. Verhalen geven je ervaring, maar ook troost wanneer je een dierbare verliest. Teksten kunnen spanning geven wanneer het je eindtoets betreft of weer juist een lachbui terwijl je de Donald Duck doorbladert. Dat gun je je leerlingen: concentratie, aandacht, geduld en fantasie. Als je dat met plezier leert, is het nog mooier.

Lezen is efficiënt leren

Lezen is een heel efficiënte manier om te leren; immers, je hoeft niet zélf 3 WK-finales te hebben gespeeld, om toch een goede trainer te zijn voor de F'jes op zaterdag. Je kunt gewoon vanuit je klaslokaal de biografie van Maradonna lezen en toch ook je pupillen inspireren. Daarnaast kun je het op je eigen snelheid doen. Je kunt zelf kiezen waar en wanneer je het doet. Ook is er een zee aan aanbod: van hoe close reading precies werkt, tot aan op welk eiland van Hawaii je de beste golven kunt vinden. Het is de ultieme vorm van differentiatie. Lezen is lesgeven op maat tot in perfectie uitgevoerd.

Zet zelf de eerste stap

Als jij en je klas elke dag één pagina lezen, dan zie je zomaar zo'n 750 gedrukte woorden, al dan niet digitaal; goed voor je woordbeeld, dat helpt je spelling, goed voor je zinsbouw, dat helpt je schrijfvaardigheid. Lezen heeft je gebracht op het punt waar je nu bent. Kennis, ervaringen, een blik op een andere wereld, maar ook concentratie, aandacht en geduld. Vaardigheden die je hele leven van pas komen. Zo maar wat redenen om er een boek bij te pakken. Juist voor je leerlingen. Dáárom mag je lezen onder werktijd. De beste beslissing die je kan maken.

Puntsgewijze samenvatting:

  • Als leerkracht is het goed om te lezen onder werktijd.
  • Je inspireert jouw leerlingen dan om ook een boek op te pakken.

Over de schrijver van dit artikel:

Marlon Ruwette werkt als leesonderzoeker en opleidingsdocent taal en taaldidactiek aan de Pabo van de Hogeschool Rotterdam. Dit jaar promoveert ze op leesbevordering in Nederland in groep 7 en 8.


Leesplezier: Het Magische Ingrediënt

- Geschreven door Mijke van Leersum

Leesbevordering: waar denk ik aan?

Bij leesbevordering denk ik aan drie dingen: beschikbaarheid, toegankelijkheid en leesplezier. Heeft een kind toegang tot boeken, bijvoorbeeld via een mooie schoolbieb of aanmoediging vanuit huis? Klopt een boek qua taalniveau en inhoud, zodat het aansluit bij de belevingswereld van een kind? En, als laatste maar zeker niet als minste, is het een leuk boek om te lezen?

Boeken vertalen is boeken beschikbaar maken

Beschikbaarheid en vertalen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door te vertalen maak je een boek namelijk letterlijk beschikbaar voor een nieuw publiek. Toen ik erover na begon te denken, bleek ook dat veel van mijn favoriete kinderboeken vertalingen zijn. Zoals De Dievenbende van Scipio van de Duitse Cornelia Funke en de prachtige Zweedse verhalen van Astrid Lindgren, over de eigenwijze Ronja en Pippi. En natuurlijk de Britse kostschoolboeken van Enid Blyton, over Pitty en de Dolle Tweeling, die ik nu nog steeds jaarlijks herlees.

Het bijzondere van vertaald werk is dat je gratis en voor niets ook iets meekrijgt van een andere cultuur. In Nederland kennen wij geen bijvoorbeeld kostschooltraditie, maar via de boeken van Enid Blyton en de (vaak vertaalde) verhalen en strips die ik vroeger in de Tina las, maakte ik kennis met meisjesscholen, lacrosse en de befaamde nachtfeesten.

Toegankelijkheid in vertalen/geen drempel voor de lezer

Toegankelijkheid speelt ook een grote rol tijdens het vertalen. Een boek dat in Engeland aan kinderen van twaalf wordt aangeraden, kan voor een Nederlands kind nog behoorlijk lastig zijn. Als vertaler is het dus mijn taak om te zorgen dat het boek aansluit bij de leeftijd en belevingswereld van het Nederlandse doelpubliek. Bovendien krijg je veel te maken met cultuurspecifieke elementen: plaatsen, winkels of culturele begrippen uit een bepaald land. In de vertaalwereld noemen we dat ook wel 'drempels'. De vuistregel is: als er in het origineel geen drempel voor de lezer is, mag er in de vertaling ook geen drempel ontstaan. Zo maak ik bijvoorbeeld van geroosterd brood met bonen in tomatensaus (een populair ontbijt in Engeland) in de vertaling gewoon een boterham met hagelslag.

Het laatste magische ingrediënt

En dan dat laatste magische ingrediënt: leesplezier. Eén van de leukste en meest uitdagende taken in mijn beroep is om te zorgen dat een boek leuk is om te lezen. Maar wat maakt een boek nou leuk? Soms ligt het aan de toon: als een personage mij aanspreekt in het Engels vanwege droge humor of gevatte opmerkingen, is het aan mij om die eigenschappen ook in het Nederlands over te brengen. Soms ligt het aan creativiteit: ik vertaal voor BILLY BONES vaak heel grappige boeken met woordspelingen of moppen die lastig te vertalen zijn. Heerlijk vind ik dat, want daarbij mag ik mijn creativiteit de vrije loop laten. Net als met de 'drempels', heb ik hier ook een vuistregel: als ik hardop moet lachen om het origineel, moet de vertaling net zo grappig worden.

Maar het echte leesplezier ontstaat meestal zonder dat je er erg in hebt. Dus is het vaak de kunst om de vertaalbril of in jouw geval de leraarbril af te zetten om met de ogen van een jongere lezer naar de tekst te kunnen kijken. Voor leesplezier bestaat namelijk geen trucje of vuistregel, maar als je zelf met plezier leest, kun je dat ook aan anderen meegeven. Net als met een goede soep is het geheime ingrediënt van een vertaling de tijd, moeite en liefde die je erin stopt. Dus zet af en toe je 'volwassene' bril even af en lees weer eens met de ogen van een kind; wie weet wat voor moois je allemaal ziet.

Mijke Hadewey van Leersum

Puntsgewijze samenvatting:

  • Als leraar is het goed om soms de 'leraarbril' even af te zetten, en in de kinderschoenen te gaan staan.
  • Hierdoor leer je ook te kijken naar waarom kinderen veel plezier aan een boek kunnen beleven.

Leestips voor de klas:

  • Het geheim van de malamander- Thomas Taylor
  • De tovenaar in mijn schuur- Simon Farnaby
  • De jongen en de papegaaiduiker- Michael Morpugo

Over de schrijver van het artikel:

Mijke Hadewey van Leersum werkt als zelfstandig literair vertaler en tekstschrijver en vertaalt vanuit het Engels en Zweeds. Ze heeft al een aantal boeken vertaald, waarvan zeven kinderboeken bij BILLY BONES.



Matilda in haar mooiste jas

Geschreven door Merel de Vink

Een tijd geleden was ik op een grote basisschool de schoolbibliotheek aan het saneren. Met een club enthousiaste ouders was ik al de hele ochtend bezig geweest om boeken uit te zoeken; te bekijken welke boeken nog terug konden in de collectie en welke weg zouden moeten. We waren uitgeweken naar de gymzaal en ik zat in het verste hoekje, omringd door boeken, te werken.

Vanaf de deur, die ze met een klap dichtsloeg, was het nog een behoorlijk eind naar mijn tafeltje. Ik keek op, haar hakken klonken hol en galmden in de ruimte, haar gezicht stond op onweer. Deze juf had ik nog niet eerder gezien, maar ze had duidelijk een missie. 'Waarom gooi jij Matilda weg?', riep ze me toe toen ze ongeveer halverwege de zaal was. In haar hand zag ik het gewraakte boek. Ik was enigszins overdonderd door haar boosheid en haar luide stem en stamelde: 'Nee, dat doe ik helemaal niet!'

Juffrouw Bulstronk
Ze was inmiddels bij mijn tafeltje aangekomen en keek dreigend op me neer. Ze lijkt wel een beetje op juffrouw Bulstronk uit het boek, bedacht ik. Ik moest bijna lachen maar hield me met moeite in. 'Hoezo, jij doet dat helemaal niet? Ik heb dit boek net uit een doos op de gang gevist. Dat laat ik niet gebeuren, een beetje Matilda weggooien!'

Plakband
Ik bekeek haar even goed, net als het boek in haar hand. Het was inderdaad Matilda, één van de mooiste boeken van Roald Dahl. 'Het boek dat je daar hebt moet inderdaad weg', begon ik. 'En niet omdat ik Matilda weg wil gooien, maar omdat ik deze versie van Matilda niet meer in de collectie wil.' Ze keek naar het boek. Het leek wel alsof ze het nu pas voor de eerste keer zag. De band had losgelaten, er zaten vlekken en penkrassen in het boek en er hingen pagina's los die met vergeeld plakband weer min of meer waren vastgeplakt. Ook de hoeken waren gescheurd.

Kiezen
'Stel je eens voor dat je een kind bent', vervolgde ik. 'En je weet niks van boeken en ook niet dat Matilda een fantastisch kinderboek is. Zou je dit boek dan uitkiezen?' 'Nee, ik denk niet dat ik dit boek zou kiezen', aarzelde ze. 'Maar deze waarschijnlijk wel!' zei ik en ik hield haar een prachtige nieuwe, eigentijdse versie van Matilda voor. 'Ja, die wel!', zei ze enthousiast, pakte het boek uit mijn hand en verliet de zaal.

Toen ik na een lange werkdag op de gang kwam, stond daar een grote berg dozen die weg moesten. En bovenop lag eenzaam en alleen de 'oude' Matilda Als we een schoolbibliotheek opruimen, gooien we nooit zomaar boeken weg. We maken ruimte waar verhalen weer tot hun recht komen en kinderen graag komen om mooie boeken te vinden. Natuurlijk mag Matilda blijven. Maar dan wel in haar allerbeste jasje.

Samengevat:
- Om verhalen tot hun recht te laten komen, is het belangrijk dat alleen de meest aansprekende uitgaven in de collectie van de schoolbibliotheek zitten.
- Matilda in een nieuw jasje spreekt de leerlingen meer aan en zal sneller gelezen worden dan een Matilda in een oud jasje.
- Wees kritisch als je de schoolbibliotheek onder de loep neemt en durf weg te gooien.

Over de schrijver van dit artikel:
Merel de Vink is de oprichter van Leesvink. De missie van Merel én Leesvink is om alle basisscholen in Nederland te voorzien van een mooie schoolbibliotheek zodat alle kinderen in Nederland kunnen kennismaken met mooie, kwalitatieve kinderboeken en vooral om hen veel leesplezier te geven. Een kind dat met plezier een mooi boek uitzoekt in de schoolbibliotheek maakt Merels dag goed!


Vier boekentips: krijg leerlingen aan het lezen met beeldende verhalen

Geschreven door Mirjam Mulder

Welke boeken kun je als leerkracht aan kinderen aanraden, als ze (nog) niet van lezen houden? In deze rubriek zet ik een paar tips op een rijtje. Dit keer: boeken met grafische elementen.

Als hoofdredacteur van de Boekenkrant zie ik dagelijks vele boeken voorbijkomen. Het valt me op dat succesvolle kinderboeken voor moeilijke lezers tegenwoordig veel illustraties, verschillende lettertypes, of andere grafische elementen gebruiken, om zo de aandacht van kinderen te trekken en de wat moeilijkere lezers te ondersteunen. Ik tip vier recente boeken, van makkelijk naar iets moeilijker.

1. Club Donald Duck: Voor kinderen die moeite hebben met lezen, zijn strips een uitkomst. De Donald Duck is al heel lang een favoriet. De overstap naar een echt leesboek kan voor deze kinderen soms erg groot zijn. Gelukkig is er nu een boekenserie uitgekomen over Donald Duck! Deze boeken worden graphic novels genoemd, omdat ze tussen een strip en een roman in zitten: de pagina's worden gevuld door grote illustraties, met korte, simpele teksten erbij. Daarmee is deze serie een goede tussenstap van strips naar de echte leesboeken. Luka (11 jaar) las het boek voor onze jeugdbijlage de BKJunior en zei erover: 'Het Club Donald Duck-leesboek is een gek, grappig en spannend boek. Daarom kijk ik nu al uit naar deel 2!'

2. Pizazz van Sophy Henn: Dit boek is qua vorm vergelijkbaar met Club Donald Duck, maar heeft net iets lastiger taalgebruik. De zinnen zijn soms wat langer en er komen wat meer moeilijke woorden in voor. Wel heeft het ook weer veel plaatjes, korte teksten, en verschillende lettertypes en vetgedrukte woorden, die als aandachtspunten op de pagina dienen. Het gaat over het meisje Pizazz die in een superheldenfamilie opgroeit, maar haar superkracht is eigenlijk heel gênant… Floor (10 jaar) zei hierover in de BKJunior: 'Het is een heel origineel boek met grappige namen van planeten en superhelden en slechteriken.'

3. De Tempeljagers van Michael Reefs: Deze serie van Michael Reefs is één en al avontuur, geschreven om het in één ruk uit te lezen. Vergeleken met de vorige twee boeken zijn dit al wel echte leesboeken, maar het geringe aantal pagina's en het grote lettertype zorgen ervoor dat ze niet te intimiderend zijn. Daarnaast houden de creatieve typografie en illustraties (waaronder schatkaarten) de aandacht erbij. Michael weet met zijn boeken zelfs kinderen die niet van lezen houden aan het lezen te krijgen. Toen ik de auteur voor de Boekenkrant sprak, verklaarde hij dat als volgt: 'Wat ik vroeger in de boeken miste, was dat avontuurlijke, dat spannende; boeken waarin niet te veel wordt uitgelegd maar waarin het verhaal continu doorgaat. Dat heb ik denk ik onbewust in mijn boeken gestopt.'

4. Het mysterieuze horloge van Walker & Dawn van Davide Morosinotto: De schitterende cover van dit boek zal veel kinderen verleiden het op te pakken. Vanwege het aantal pagina's, de wat langere zinnen en de complexiteit van het verhaal, is dit een boek voor wat meer gevorderde lezers. Davide's boeken zitten net als die van Michael boordevol avontuur, spanning en fantasie. Wat ze echt bijzonder maakt, is de manier waarop typografie en grafische elementen in de tekst zelf worden geïntegreerd. Dat maakt ze wat lastiger te lezen, maar dat houdt de aandacht er wel bij. Daarnaast nemen de verhalen je mee naar verschillende tijden en plaatsen op de wereld, waardoor ze ook goed als lesmateriaal zouden kunnen dienen.

Boekgegevens:
Club Donald Duck 1. Nieuwe Vrienden. De (on)wijze avonturen van een pechvogel, Uitgeverij Sanoma Media, 220 pagina's (€ 14,95)
Sophy Henn, Pizazz. Het valt niet mee om een superheld te zijn…, vertaling: Marte Jongbloed, Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, 208 pagina's (€ 10,00)
Michael Reefs, De Tempeljagers 1. Het verdwenen eiland Kivamba, Uitgeverij BILLY BONES, 272 pagina's (€ 17,99)
Davide Morosinotto, Het mysterieuze horloge van Walker & Dawn, vertaling: Pieter van der Drift en Manon Smits, Uitgeverij Fantoom, 416 pagina's (€ 16,95)

Samengevat:
- Graphic novels zijn succesvolle kinderboeken omdat onder andere afbeeldingen en typografie de aandacht trekt van leerlingen en de moeilijke lezers ondersteunt tijdens het lezen.
- Vier boekentips die kinderen geheid aan het lezen krijgen zijn: Club Donald Duck 1. Nieuwe Vrienden. De (on)wijze avonturen van een pechvogel, Pizazz. Het valt niet mee om een superheld te zijn…, De Tempeljagers 1. Het verdwenen eiland Kivamba en Het mysterieuze horloge van Walker & Dawn.

Over de schrijver van dit artikel:
Mirjam Mulder is hoofdredacteur van de Boekenkrant, een papieren uitgave die via boekhandels en bibliotheken wordt verspreid. De Boekenkrant bespreekt elke maand de nieuwste boeken in recensies, achtergrondartikelen of interviews met auteurs. Daarnaast is de jeugdbijlage de BKJunior helemaal gericht op kinderen. Kijk voor meer informatie op www.
boekenkrant.com.

De boekendans laat leerlingen kennismaken met vele boeken!

Geschreven door Willemijn Bekebrede

Als leerkracht is het één van mijn doelen om ervoor te zorgen dat alle kinderen in de klas gaan lezen. Het wisselt per kind hoeveel moeite dat kost. Voor de moeilijke lezers in de klas heb ik onlangs een fantastische en interactieve manier gevonden om ze nieuwsgierig te maken naar boeken, namelijk: de boekendans. Stap voor stap leg ik in dit artikel uit hoe de boekendans werkt en wat je eruit kan halen, om zo de leerlingen enthousiast te maken.

Voorbereidingen voor de boekendans
Maak een uitje met de klas naar de schoolbibliotheek. Mijn leerlingen zoeken altijd zelf een boek uit, daarnaast neem ik altijd een stapel boeken mee voor in de klas. Tip! De stapel boeken die ik kies om terug te nemen naar de klas probeer ik altijd gevarieerd te houden zodat er voor ieder wat is. Ik neem een stripboek mee, een informatieboek, leesboeken op verschillende niveaus en ook altijd een boek dat ik zelf leuk vind. Er zijn echter altijd kinderen die aan de hand van de buitenkant het boek niet willen lezen, terwijl ze misschien de inhoud wel erg leuk vinden. De boekendans tackelt dit probleem voor mij!

Wat is de boekendans?
Bij de boekendans staan alle stoelen van de kinderen, vergelijkbaar met een stoelendans, in een kring, maar in plaats van dat hun benen naar het midden van de kring wijzen, wijzen die naar buiten. Op elke stoel leg je een boek van de stapel boeken uit de bibliotheek neer. Zoals bij een 'normale' stoelendans start de muziek en lopen de kinderen om de stoelen heen. Wanneer de muziek stopt, gaan de kinderen zitten op de stoel waar ze bij staan en lezen het boek dat op die stoel ligt gedurende 2 minuten. Bij de boekendans blijven alle stoelen staan wanneer de muziek is gestopt en alle kinderen blijven dus meedoen.

Tips:
1. Let er hierbij goed op dat de kinderen steeds op een andere plek zitten als de muziek stil wordt gezet!
2. Voor deze actieve werkvorm heb je wel genoeg ruimte nodig om een kring te maken, dat lukt niet in elk lokaal. Maar wij hadden daarom de tafels aan de kant geschoven en de kring in het midden van de klas gemaakt.

Uitkomst van de boekendans?
Zet erna de boekendans de boeken die je hebt gebruikt in de boekendans op de boekenplank in de klas. Hierdoor raken kinderen gemotiveerd om dat 'ene' leuke boek te ruilen voor een ander boek. Dit gebeurde in mijn klas namelijk meteen. Max Modderman en Het ministerie van oplossingen werden populair in de klas door de boekendans. Maar ook het informatieboek over piraten kreeg nieuwe lezers en Suske en Wiske werd opnieuw populair.

Door de boekendans kun je kinderen kennis laten maken met verschillende soorten boeken, maar ook met boeken die ze op het uiterlijk niet zouden kiezen. Twee minuten lang lezen kinderen op deze manier een boek dat ze anders nooit hadden opgepakt, dat geeft toch een goede eerste indruk van het boek.

Toen ik vroeg of de kinderen deze opdracht nog eens wilden doen, kreeg ik een bevestigend antwoord. Deze keer ga ik de kinderen vragen om zelf boeken te kiezen voor de boekendans. Binnenkort gaan we dus nog een keer de boekendans doen! Het was en is een gegarandeerd succes!

Samengevat:
- Vaak keuren kinderen een boek al af op basis van uiterlijk, zonder iets van de inhoud te weten.
- Laat je leerlingen kennismaken met boeken die ze anders niet zouden oppakken in de bibliotheek dankzij de boekendans!

Over de schrijver van dit artikel:
Willemijn Bekebrede is leerkracht van groep 6 op een tweetalige school in Amsterdam. In haar vrije tijd leest ze het liefste heel veel boeken in veel verschillende genres. Op haar Instagram @jufwillemijnopallstars deelt ze elke dag boekeninspiratie voor leerkrachten, ouders en andere boekliefhebbers!

NIEUW! BILLY BONES ORIGINALS! Gratis audioserie: De Tempeljagers De wraak van Raveneiland

Afgelopen zomer lanceerden wij de BILLY BONES Originals met de eerste twee afleveringen van de gloednieuwe audioserie De Tempeljagers – De wraak van Raveneiland! Deze zomer hoefde jij je niet te vervelen, want iedere zondag om 10:00 kwam er een nieuwe aflevering van het verhaal online voor jou om gratis naar te luisteren!

Tijdens een hevige onweersbui stuiten tweelingbroers Noah en Finn op de lang stilgehouden mythe van de schat van Raveneiland. Het chateau waar zij wonen zou de plek zijn waar de schat verborgen wordt gehouden. Wanneer zij op onderzoek uitgaan, ontwaakt een gruwelijk wezen dat beter met rust gelaten had kunnen worden: de Ravenman. Met behulp van hun beste vriendin Tess en hun avontuurlijke tante Lara moeten zij de schat zien te vinden voor het eeuwenoude monster wraak neemt op het chateau en haar bewoners…

De audioserie is gratis te beluisteren via Soundcloud, Storytel, Luisterrijk en natuurlijk onze eigen website en Youtubekanaal!

Logo

Wie zijn wij?

Wij zijn BILLY BONES, een eigentijdse en vernieuwende kinderboekenuitgeverij voor kinderen tussen de 7 en 12 jaar. Lef, humor, stoer, uitdagend, vernieuwend, leesplezier en avontuur zijn kernwoorden waar BILLY BONES zich aan verbindt.

Brochure

Bekijk hier onze najaarsbrochure!